Skip Navigation Links

قلاب دوزی رشت

قلاب دوزی 

 یکی دیگر از هنرهای ارزشمند موجود در ایران که پیشینه ایی کهن در مجموعه دوختهای سنتی ایران دارد هنر قلاب دوزی است 

شاید نتوان تاریخ دقیقی از شروع یا پیدایش این هنر زیبا ارایه داد اما با توجه به بررسی های باستان شناسان و مورخین بسیاری هنر تزیین روی لباس از هزاران سال پیش در ایران رایج بوده است 

ابن خلدون در کتاب خود در فصل مربوط به دستبافتها چنین نوشته است "دو حرفه (نساجی و دوخت ) در میان مردم از روزگارهای کهن وجود داشته است و عامه مردم از اینرو که صنایع مزبور بسیار کهن می باشند ، آنها را به حضرت ادریس (ع)که ار اقدم پیامبران دبشمار می رود نسبت می دهد و چه بسا که نخستین سازنده آنها را هرمس می دانند ؛ البته گاهی هم گفته اند هرمس همان ادریس است "1.

متاسفانه از ادریس که در آیه 57 سوره مریم و آیه 85 سوره انبیا نیز نامش آمده زندگی نامه چندان گویایی در دست نیست ، لذا نمی توان تعیین کرد  این راویان چه دوره ایی را به عنوان تاریخ و پیدایش نساجی و دوخت در نظر دارند 

بسیاری از محققین کتاب شاهنامه فردوسی را مرجعی تاریخی قلمداد نموده اند و برمبنای اشعار وی تاریخ نساجی را به پیشدادیان نسبت می دهند ؛ به نوشته شاهنامه هوشنگ ، "تهمورث و جمشید هر سه جزو پادشاهان سلسه پیشدادیان بودند و در فاصله زمانی نزدیک به هم زندگی می کردند و بنا به محاسبه دکتر فریدون جنید و کتاب {زندگی و مهاجرت نژاد آریایی} و بر اساس روایات ایرانیان ، پیشدادیان قبل از یورش بابلیان و پس از تسلط ضحاک به ایران سلطنت می کر ده اند که چیزی حدود هفت هزار سال از آن روزگار می گذرد ،بنا بر این فرضیه عمری هفت هزار ساله برای نساجی و دوخت آننم بر اساس روایات و افسانه های باستانی که البته این چیزی ست که مورد تایید اکثر منقدین و تاریخ نویسان است "2

فردوسی در مورد پادشاهی جمشید چنین می نویسد :

ز کتان و ابریشم   و موی   و  قز                   قصب کرد پر مایه  دیبا  و   خز 

چو شد بافته شستن و    دوختن                   گرفتند از او  یکسر      آموختن

زهر پیشه ور انجمن  کرد     گرد                    بدین اندرون سال پنجاه  خورد 

چو خفتان و چو درعو بر گستوان                   همه کرد    پیدا     برو  شنروان 

دگر پنجه اندیشهء  جامه     کرد                    که پوشند هنگام و جنگ و نبرد 

بیاموختشان  رشتن  و     تافتن                    بتار  اندرون    پود   را    بافتن

قبل از دوخت بایستی نخ، قلاب و کارگاه( جریده) آماده باشد. امروزه به جز جریده میتوان از کارگاه های دیگر نیز استفاده  نمود و علاوه بر قلاب های دست ساز که معمولا در کارگاه هایی در شهر رشت تولید می شوند می توان از میل های قلاب بافی شماره یازده تا سیزده نیز استفاده کرد. جهت دوختن قلاب همیشه بهتر است خطوط اصلی طرح، قلاب دوزی شده و سپس به توپردوزی اجزا دیگر طرح بپردازیم.

روش دوخت:ابتدا قلاب را روی پارچه و در دست راست گرفته و نخ را در زیر پارچه( در دست چپ) بگیرید، قسمتی از نخ را دور انگشت اشاره بپیچید در حالیکه انگشت شما نخ را کاملا کشیده و صاف نگه می دارد، قلاب را روی خط طرح در قسمتی از پارچه فرو برده و سعی کن  ید نخ کشیده شده در زیر پارچه را به وسیله چرخشی که به قلاب می دهید از پارچه بیرون بکشید.

پس از بیرون آمدن قلاب از پارچه، نخ به صورت یک حلقه از پارچه بیرون می آید. مجددا این کار را تکرار کنید تا قلاب بعدی از داخل حلقه بیرون آید و یک زنجیره روی پارچه دوخته شود. با تکرار فروبردن قلاب در پارچه، زنجیره های متصل روی خطوط طرح ظاهر می شوند. قلاب زدن کار بسیار ساده ای است که فقط با تمرین و ممارست می توان از عهده انجام آن برآمد. دقت کنید هنگام بیرون کشیدن قلاب از پارچه، تار و پود پارچه آسیب نبیند و فقط نخ زیر به روی پارچه آورده شود.

نکته:

در صورت در اختیار نداشتن قلاب می توانید از دوخت زنجیره نیز برای طرح های قلاب دوزی استفاده کنید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 1- ابن خلدون ،مقدمه ابن خلدون ، جلد اول 

2-  صدیقه طالعی  ،پایان نامه زری بافی در ایران  صفحه 21و22 آبان ماه 1364 

 

 

 



22 فروردین