Skip Navigation Links

درویش دوزی

تفرش دوزی، سوزن درویش و یا سوزن درویشی تفرش یکی از انواع سوزن دوزی های ایرانی است که با نخ ابریشم و کمک سوزن روی پارچه هایی از جنس ابریشم، پنبه، کتان و نمد دوخته می شده، از تاریخ رواج این هنر در ایران اطلاع دقیقی در دست نیست اما یکی از تزئیناتی ست که از تکنیک  بسیار ساده ایی برخوردار است و به صورت حاشیه ایی برای تزئین لباس و کلاه دراویشن مورد استفاده قرار می گرفته است.

مفهوم لغوی درویشی به معنی فقیر و بی چیز است و به همین خاطر در گذشته سوزن درویشی را "سوزن فقر" نیز می نامیدند. با بررسی منابع مکتوب دراویش از این تزئین به صورت گسترده روی کلاه، خرقه، کمربند، پرده، دستمال، بقچه و سفره های خود استفاده می کردند.

«واژه پارسی درویش ریشه ای باستانی دارد گویا برگرفته از واژه ای ایرانی است که در اوستا به صورت دریگو(drigu) به معنای نیازمند و گدا» آمده است. علت رواج این نوع سوزن دوزی در تفرش باز می گردد به دوره قاجار؛ در بررسی آثار ظهیرالدوله داماد ناصرالدین شاه به این تایج دست یافتیم که ظهیرالدوله که فردی نیکنام و مردم دار بود و در دوره صدارت خود با ایجاد یک انجمن و آموزش صنایع دستی و حرفه های مختلف، در برخی از مناطق کشور خصوصا در میان بانوان دست به اقداماتی زده بود و آموزش هنرهایی مانند قلاب بافی، نقاشی، بافتنی، سوزن دوزی و ... ترویج می نمود خود ظهیر الدوله در اینجور کارهای هنری مهارت داشته است و گویند اثر سوزن دوزی از او موجود است بعدها هم در بین دراویش این امر مرسوم شد و برخی به این نوع سوزن دوزها و نقش آفرینی ها روی لباس و سفره و غیره مشغول شدند که اصطلاحا آن را سوزن فقر می نامیدند، گویند ظهیرالدوله در سالها آخر عمر و با آغاز سلسله پهلوی و بسته شدن انجمن در خلوتی به سر می برد و وضع مالی خوبی نداشت و با همین کارهای سوزن دوزی و حصیر بافی امرار معاش می کرد.

نکته: قابل توجه در سوزن درویشی تفرش یک اندازه بودن شلال ها از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا نظم در دوخت شلالها و یک نواختی آنهاست که به کار زیبایی می بخشد و لازم است بدانید تمام حاشیه های سوزن درویشی تفرش از تکرار شلال های متناوبی و شلال های زیر هم بوجود می آیند. همچنین برای تو پردوزی سطح دوخت می توانیم از دو شلال مورب روی هم (به شکل ضربدر) استفاده کنید و به حاشیه های سوزن درویشی جلوه بیشتری بدهید.

ج: ردیف سوم تکرار ردیف اول باشد، در نهایت سه ردیف شلال متناوب خواهید داشت.

ه: مرحله دوم دوخت شلال های عمودی است که به صورت پلکانی شلال های افقی را به هم متصل می کنند. دقت کنید، پشت کار هیچ شلال عمودی دیده نمی شود.

تا این مرحله از دوخت از رنگ نخ تیره استفاده کنید (قهواه ایی، سبز سیر، زرشکی، سورمه ای).

در مرحله بعد رنگ را تغییر دهید و با زدن دو شلال مورب به شکل ضربدر قسمت های داخلی طرح را توپر دوزی کنید بهتر است، برای توپر دوزی داخل حاشیه ها از رنگ های شاد و درخشان استفاده کنید.

حال چندین حاشیه زیبای تفرش را بدوزید

1.     حاشیه های ظریف: حداکثر پهنای این حاشیه ها 5/1 سانتی متر است.

1.1.                     شلال سه ردیفه متناوب با نقش نیم گل و برگ

1.2.                     شلال سه ردیفه متصل با نقش گردونه خورشید

1.3.                     شلال سه ردیفه با نقش پلکانی رنگارنگ

این حاشیه زیبا می تواند به صورت یک در میان با رنگ های متضاد یا مکمل دوخته شود.

2.     دوخت حاشیه ظریف (چهار ردیف شلال) و دوخت گل چهار پر

الف: شلال های ردیف اول و دوم متناوب

ب: شلال های ردیف دوم و سوم زیر هم

ج: شلال های ردیف سوم و چهارم متناوب

2.1.                     نقش گل چهار پر با برگ

2.2.                     نقش نیم گل خورشیدی

الف: سه ردیف شلال متناوب

ب: شلالهای ردیف 3 و 4 زیرهم

حاشیه های متوسط: این دوختها در حد فاصل بین 2 الی 3 سانتی متر انجام می شوند، (فاصله ردیف های شلال ها همان 5/. سانتی متر است)

تعداد ردیف های شلال ها بین شش و حداکثر هشت عدد است.

3.     * دوخت گل اشرافی

الف: شلال های ردیف 1 تا 3 متناوب

شلال های ردیف 3 و 4 زیرهم

شلال های ردیف4 و 6 متناوب

 

3.1.                     دوخت گل اشرفی با برگ

ترتیب ردیف شلال ها مانند ردیفهای دوخت گل اشرفی

3.2.                     دوخت طرح کله اسبی با طرح کاروان شتر

الف: شش ردیف شلال متناوب

{توضیح: برای این دوخت از پایین حاشیه شروع به دوخت شلال های عمودی نمایید ابتدا شش ردیف را به صورت پلکانی به هم متصل کنید سپس با یک شلال برگردید روی شلال ردیف دوم و سپس با یک شلال  عمودی بلند ردیف دوم را به ردیف چهارم متصل کنید، دوباره یک شلال عمودی در حد فاصل شلال ردیف 4 و 3 بزنید (سوزن رو به بالا) و سپس یک شلال عمودی بلند دیگر که ردیف سوم را به پنجم متصل می کند و باز در نهایت ردیف پنجم را به ششم متصل نموده و مجدداً بالا رفتن شش ردیف به صورت پلکانی را تکرار کنید}

4.     دوخت حاشیه های پهن: این حاشیه ها در حد فاصل بین دو خط 5 الی 10 سانتی متر انجام می شود و از شلال های 10 الی 20 ردیفه تشکیل می شود.

4.1.                     دوخت گل خورشیدی بزرگ

الف: شلال های ردیف 1 تا 7 متناوب

ب: شلال های ردیف 7 و 8 زیر هم

ج: شلال های 8 تا 14 متناوب

4.2.                     دوخت نیم گل خورشیدی

الف: 12 ردیف متناوب

5.     حاشیه پهن:

5.1.                     گلهای چهارپر متناوب

الف: شلال های ردیف 1 و 2 متناوب

ب: شلال های ردیف 2 و 3 زیر هم

ج: شلال های ردیف 6 و 7 و 8 متناوب

ح: شلال های ردیف 11 و 12 زیر هم

خ: شلال های ردیف 3 و 4 و 5 متناوب

ه: شلال های ردیف 8 و 9 زیرهم

د: شلال های ردیف 12 و 13 متناوب

ذ: شلال های ردیف 5 و 6 زیرهم

ط: شلال های ردیف 9 و 10 و 11 متناوب

 

از این حاشیه ها برای دوخت جانماز، کیف، لباس، روبالشتی، کوسن، حوله، ملحفه، کیسه های تزئینی، جا موبایلی و ... استفاده می شود.

 

1-17-1 اراک

2-17-1 قزوین

3-17-1 سرخس



22 اردیبهشت 1396